Ngā Taputapu Tāpua Kōpū: He Ara Arataki ki te Ahuwhenua Tūmatanui me te Rawa i te Ao

Ko te ahumahi kainga te kākano o te haumāta o te ao, ā, e tautoko ana i ngā ara whai mō te pirau takotoranga o te ao. Ā, e piki haere ana te taupori o te ao, e piki haere hoki ngā uaua o te huringa o te āhuarangi, kua huri te hiahia ki ngā tikanga kainga e mahi tūturu ana, kāore hoki he wā i te tino uaua ake. I roto i ngā taputapu kainga rerekē e huri ana i ngā mahi kainga, e mārama ana ngā kāpene kōpū hua kainga hei taputapu matua. Mā te whakaaetia i te tukatuka tāwhai me te tukatuka ōrite i ngā kōpū hua, kāore nei ngā taputapu e whakapai ai i ngā hua kainga engari e whakamāmaiti hoki i ngā pānga ki te taiao, ā, e takuna ana i te tūāpapa matua ki te hono i waenganui i te hua kainga me te tiaki taiao i te āhuatanga ao.

Ko te evolūhanga o ngā kawenata kōpūpū e āwhina ana i te whanaketanga tataki o te hangarau māra whenua i ia rohe. I ngā wā tuatahi o te whanaketanga māra whenua, ko te whakamahi kōpūpū he mea ā-ringa anake, tētahi tikanga uaua e hua ana i te tukanga kore-taurite, te nui ake o ngā rauemi, me te tipu kore-taurite o ngā taro. Ko te tū a ngā kawenata māhinikai kōpūpū te takotoranga nui. Mai i ngā kawenata centrifugal tuatahi, e horoi ana i ngā kōpūpū ki ngā porowhita hōkiki, ki ngā kawenata mataprecision anuanu o te wā penei i te GPS, te hangarau tere-puta (VRT), me ngā pūnaha arataki, kua huri tēnei hangarau ki te taumata matua. I ngā whenua whanaketia pāmu pērā i Te Tīrenihana, Tiamani, me Iapani, kua noho matua nui ngā kawenata kōpūpū ki ngā pūnaha hinengaro. Ka taea e ēnei taputapu te whakarerekē i ngā tere whakamahi kōpūpū i te wā kotahi e hāngai ana ki ngā rongoā paru, ngā wā tahumaero o te taro, āe rānei ki ngā tikanga āhuarangi iti, kia tino pai ai te nui o ngā rongoā e tika ana mō ia wāhi. Hei tauira, i te Rūnanganui o Europi, kua hono te whakapakari i ngā hangarau kōpūpū mataprecision, tae atu ki ngā kawenata matua, ki te Kaupapa Māra whenua Kotahi (CAP), e whai ana kia iti ake te rerenga o ngā rongoā, me te tiaki i te kounga wai.

I te wehenga, ko te whakamahi i ngā kāpua kōpūpae i ngā rohe takitahi me ngā rohe hou e tipu ana i te ao pāpori he ētahi atamira e rerekana ana, e whakahuatia ana e te takotoranga o ngā hangarau takotoranga me ngā hangarau hou. I ngā whenua pērā i Inia, Paratī, me Nikarā, ko ngā kāpua ā-ringa, i te nuinga, i ngā kāpua takitahi rānei ngā kāpua takitahi e whakamahia ana e ngā kainoho whenua iti nei, nā ngā take pērā i te itinga o ngā rawa moni, ngā wāhi takitahi, me te herenga tārua. Ahakoa, kei te tipu te aronga ki te whakamahi i ngā kāpua e tūturu ake ana, āwhina ana te hiahia ki te whakapakari i te hua me te āwhina i ngā huringa o te āhuarangi.

I whai wāhi nui ngā rōpū ūrangapū ā-ao me ngā kāwanatanga ki tēnei hurihanga. Hei tauira, i whakauru te Tari Kai me te Ahuwhenua (FAO) i ngā kaupapa āwhina mātauranga hei tuku i ngā kātata pāpaku e taea e te kaupeka iti o Afrika i raro i te Sahara. Kāore i te whakarato ingoa mātai anake ēnei kaupapa, engari ko te ako hoki mō te whakamahi tika, te tiaki hoki, āwhina ai i ngā kaiwhenua kia whiwhi ai i ngā painga atamira mai i ngā taputapu, ā, whakaitia ai hoki i te huringa taiao.

Ko te whakamāhorahora tētahi kaiarahi matua o te whanaketanga i te hangarau taraiwa kōpūpū ā-motu. Ko te whakamahi hoki paku ake me te kōpūpū e mōhiotia ana he kaiwhakawhitinga nui ki ngā raru taiao pērā i te muhu oneone, te kirihou wai (eutoripikihanga), me ngā karohirohi parakore. Kātahi ka tīmata ngā kaihanga me ngā kairangahau ki te whanaketanga i ngā taraiwa e āki ai te uara o te whakamahi i ngā tikanga. Ko te hangarau tere-rua (VRT) he panoni nui i tēnei take, nā reira e taea ana e ngā kaiwhenua te whakaputanga kōpūpū anake kei reira, kei te wā e hiahiatia ana, ka iti ake te putanga kōpūpū.

Hi anoo, ko te whakauru i ngā hangarau matihiko pērā i te IoT (Internet of Things) me ngā tātari raraunga nui e whakaae ana i te arotake i te wā kotahi i te whakamahi kōpūtoro, ka tuku korero whai hua ki ngā kaiwhenua hei whakapai ake i ō rātou tikanga. I ētahi whenua o Rūropi, ko ngā kāpua mātau i te hono ki ngā pūnaha mōhinu whenua o te motu, e āwhina ana i te whakaritenga takitahi i te kōpūtoro mā runga i ngā māpua whenua takitahi. Ko ēnei whanaketanga eārā, e whakaētia ana i te pānga taiao o te pāmu, ā, ko te tikanga hoki i te oranga o ngā whakahaerenga pāmu mā te heke i ngā utu kōpūtoro.

Kei te whakawhanake hoki te mākeke o te ao mō ngā kākahu kōpū, ki te urupare ki ngā huringa i ngā hiahia māra kai me ngā tūtohutanga kaupapa here. E ai ki ngā pūrongo a te tāpoi, ka whakawhanaketia te mākeke i ngā tau e whai ake nei, ka whakahaerehia e te piki haere i ngā mahi māhinara i ngā whenua e tipu ana, te tipu haere i te mōhio mō te māra kai whai mātauranga, me ngā kaupapa here a te kāwanatanga e tautoko ana. Ahakoa, kei te wātea ētahi wero e hiahi ana kia whakawātea, tae atu te utu teitei o ngā taputapu matatau, te whāwāiti i ngā whakaurunga ki te kāriki mō ngā kainuku itinga, me te hiahia ki ngā whakapai ake i ngā punaha tātai (hei tauira, te whakarato pūngao e mātātoko ana me te hononga ki te ipurangi) hei tautoko i ngā hangarau māra kai matihiko. He mea nui te mahi tahi i te ao ki te whakatū ake ki ēnei wero. Ka taea e ngā hononga taumata i waenganui i ngā kaihanga, ngā whare rangahau, me ngā kāwanatanga te whakawhanake i te whakawhitinga o ngā hangarau me ngā mōhio, ka nui ake ai te urupare ki ngā kākahu kōpū matatau me whai mātauranga ki ngā kainuku o te ao. Hei tauira, i āwhina ai ngā kaupapa rangahau tūāpapa i waenganui i ngā whare rangahau o Rāwhiti me Āwherika ki te hanga i ngā kākahu takitahi pātata, pātata hoki ki te rā, e tino rite ana ki ngā hiahia o ngā kainuku itinga ki ngā wāhi pātata me ngā wāhi pātata-āraro.

Ki te āpiti atu, ka haere tonu te whānuitanga o te tūnga o ngā taputapu taraiwa kōpae ki te ahumahi parauriwha o te ao. Kia whakawhirinatia e te ao ngā Whāinga Whanaketanga Tūmau (SDGs), ina koa te SDG 2 (Kāore he Hiha) me te SDG 13 (Mahi mō te Āhuarangi), ka piki ake anō te hiahia ki ngā tikanga taraiwa kōpae e mahi pai ana me te tūmau. Ko ngā whanaketanga hou i ngā taputapu taraiwa kōpae ka arataki pea ki te hononga ake ki te hangarau mātai parauriwha, ki te whakamahi i ngā rama kaha tiakina (pērā i te rama rā me te hau) hei whakanui ake i te tūmau, me te whanaketanga i ngā taputapu e tika ana mō ngā tipu motuhake me ngā taiao parauriwha uaua (pērā i ngā rohe maunga me ngā pāriha iti). Anō hoki, ko ngā whakapākoko ki te whakauru i te paerewa me te whakapumautanga o ngā taputapu taraiwa kōpae ki te taumata irirāngi e āwhina ai ki te whakapono i te kounga me te mahi o ngā taputapu, ka whakapūmau i te whakapono o ngā kainoho parauriwha, ā, ka whakawhanake i te hokohoko ao.

Heoi anō, he nui ake i ngā taputapu māra kai ngā kaitakotoria āpure; he mea matua herekau hoki hei āwhina i te ahumahi kai kia pakari, kia āhuatanga whai māia ki te ao. Mai i ngā tauira e mōhiotia ana i ngā whenua kua whanaketia ki ngā ripoata e taea ai te utu i ngā wāhi e whanaketia ana, kei te āwhina ēnei taputapu i ngā kainoho kai kia tutuki ai ngā wero e rua o te whānuitanga i te hua kai me te tiaki i te taiao. Aka tūhuratia ai ngā punaha ahumahi kai o te ao, ka nui ake te mahi tahi i waenganui i ngā motu, te innovation hangarau, me ngā kaupapa herehere e āwhina ai i ngā kaitakotoria āpure kia eke ki tō rātou pono. Mā te mahi tahi kia tīmata ai ngā hangarau āpure matatau, āhuatanga whai māia ki ngā kainoho kai katoa, ka tīmata tātou i tētahi haerenga nui ki te whakarite kia noho oranga tonu te ao, kia hāngai ake, kia pakari ake hoki te ahumahi kai mō ngā rā kei te heke mai.